Rózga czy węgiel?

Mimo że tradycja obdarowywania się prezentami w czasie świąt ma niecałe 300 lat, sam Mikołaj jest znacznie starszy. Grzeczne dzieci mogą liczyć na wartościowe prezenty, z kolei te niegrzeczne otrzymują rózgę. Dla odmiany, w Czechach dostają… ziemniaki i węgiel.

GRZEGORZ BOROŃ

 

Nieodłącznym elementem świąt Bożego Narodzenia, tak samo, jak choinka i śnieg (chociaż ostatnio jest go coraz mniej), jest Święty Mikołaj. Ten uroczy grubas w czerwonym wdzianku, który mknie saniami ciągniętymi przez zaprzęg reniferów, został spopularyzowany przez Coca-Colę. W rzeczywistości pierwowzór i autentyczny Mikołaj żył w III wieku i był biskupem Miry. Nie nosił czerwonego stroju, nie miał sań ani reniferów, ale był bardzo bogaty. Tradycja głosi, że pewnego dnia pomógł biednemu arystokracie, który nie mógł wydać swoich córek za mąż ze względu na posag. Mikołaj w nocy wrzucił mu przez komin sakiewki, które wpadły do suszących się w kominku trzewików.

 

Biskup Miry był niezwykle szczodrym człowiekiem. Pomagał zarówno biednym, jak i bogatym. Jego wspomnienie przypada 6 grudnia i w ten dzień zwykło się obdarowywać prezentami. Mikołaja nie było w Skandynawii i Niderlandach. Zastępował go tam Sinterklaas, który przybywał do dzieci statkiem parowym lub żaglowcem.

 

Nam bliższe są zwyczaje słowiańskie. Kolędowanie było praktykowane na długo przed pojawieniem się chrześcijaństwa. Młodzi chłopcy chodzili od domu do domu, życząc gospodarzom szczęścia w Nowym Roku, w zamian otrzymując drobne upominki. Kolędowaniem było też określane słowiańskie święto Szczodrych Godów, zwane również Godowym Świętem czy Szczodruszką. Wtedy to nasi przodkowie, w dzień przesilenia zimowego, celebrowali zwycięstwo światła nad ciemnością. Od tego momentu dzień stawał się coraz dłuższy. Z tej okazji dzieci otrzymywały drobne upominki, jabłka czy też placki w kształcie zwierząt, zwane szczodrakami. Mimo upływu lat nazwa ta nie została zapomniana i wciąż możemy usłyszeć ją w kontekście gwiazdkowego upominku (szczególnie na wsiach).

 

Dzień Szczodrych Godów poświęcony był też duchom przodków. W tym czasie zbierano się na cmentarzach, gdzie odprawiano uczty przy grobach bliskich. Później zwyczaj ten został przeniesiony do domostw. Brzmi znajomo?

 

Obecnie tradycja obdarowywania się prezentami została powiązana ze spopularyzowanym obrazem Świętego Mikołaja. Szata biskupia została zastąpiona czerwonym wdziankiem, mitra czapką z pomponem, a pastorał workiem z prezentami. Nowy Mikołaj wszedł do kultury masowej w okolicach 1930 roku za sprawą Coca-Coli. Czerwona czapka stała się masowym symbolem świąt.

 

Już 6 grudnia obchodzimy imieniny Mikołaja. Z tej okazji grzeczne dzieci na całym świecie dostaną prezenty. Na tych niegrzecznych czeka rózga lub, jak to jest w Czechach i niektórych częściach Polski, węgiel z ziemniakami…

Podziel się z innymi!

Dodaj komentarz

Twój adres email nie zostanie opublikowany.